በኢትዮጵያና በአሜሪካ ላይ ያነጣጠረው የኤርትራና የሕወሓት የጥፋት ጥምረት፦ የተረጋጋና ከሽብርተኝነት የጸዳ የአፍሪካ ቀንድ ለመገንባት የሚደረገው ትግል

“… ተገንጣዮቹ አሉ። በኢትዮጵያ ውስጥ ጥቃት ሲፈጽሙ ነበር… ከዚያም የኢትዮጵያ ምላሽ አለ… ኢትዮጵያውያን ከተገንጣዮቹ ጋር በተያያዘ እየተጋፈጡት ያለውን ፈተና እንረዳለን… በእነርሱ [በኢትዮጵያውያን] ላይ የተፈጸሙትን የሽብርተኝነት ድርጊቶችና ጥቃቶች፣ በዋና ከተማቸው ላይ የተፈጸሙትን የድሮን ጥቃቶች ማንም እንደማይደግፍ ግልጽ ነው…”

እ.ኤ.አ. ጥቅምት 17 ቀን 2026 የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ፣ በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል እየጨመረ በመጣውና ወደ ክልላዊ ጦርነት ሊያመራ በሚችለው ወታደራዊ ውጥረት ላይ ስጋታቸውን ገለጹ። ውጥረቱን በጋራ እንዲያረግቡ፣ የሀገራትን ሉዓላዊነት በበሁለትዮሽ ንዲያከብሩና ሰላምን በዲፕሎማሲ እንዲያረጋግጡ ጥሪ አቀረቡ።

ኢትዮጵያና አሜሪካ በሽብርተኝነት ላይ በመታገልና በአፍሪካ ቀንድ ክልል መረጋጋትንና ደኅንነትን በማረጋገጥ ረገድ አንድ ዓይነት ስትራቴጂያዊ ጥቅም አላቸው። ዛሬ ሁለቱም የጋራ ጠላት ይጋፈጣሉ፤ ይህም ሕወሓት (የትግራይ ሕዝብ ነፃነት ግንባር) በመባል የሚታወቀው የሽብር ቡድንና የሽብር ደጋፊ መንግስት የሚያደርግለት የኤርትራ መንግሥት የፈጠሩት ኢ-ቅዱስ ጥምረት ነው።

ወሳኙ ጥያቄ፣ በዚህ ጥምረት የሚካሄደው የተወካይ ጦርነት የኢትዮጵያን ሉዓላዊነትና የአፍሪካ ቀንድን መረጋጋት ብቻ ሳይሆን፣ የአሜሪካንም በክልሉ ያላትን ስትራቴጂያዊ ጥቅም ሊያሰጋ ይችላል ወይ የሚለው ነው።

በአፍሪካ ቀንድ ላይ መሠረታዊ የጂኦፖለቲካ ለውጥ እየተካሄደ ነው፤ በተለይም የትራምፕ አስተዳደር ለኢትዮጵያ በሚያሳየው አዲስ አቀራረብ።

እ.ኤ.አ. በ2020–2022 በሰሜን ኢትዮጵያ በሕወሓት የተቀሰቀሰውን የሽብር ጦርነት የባይደን አስተዳደር የተቋቋመበት አቀራረብና የትራምፕ አስተዳደርን ፖሊሲ የሚመራው በደኅንነት ላይ ያተኮረ አቀራረብ መካከል ያለው ልዩነት፣ አሜሪካ ከኢትዮጵያ ጋር ባላት ግንኙነት አሁን የሚመሯትን የተለያዩ ቅድሚያ ጉዳዮች በግልጽ ያመለክታል። እነዚህ ለውጦች፣ ከኢትዮጵያና አሜሪካ መካከል ከታደሰውና ከተጠናከረው ትብብር እንዲሁም ከክልላዊ መረጋጋት መደፍረስ ጋር እየጨመረ ከመጣው ስጋት ጋር ተዳምረው፣ በአፍሪካ ቀንድ ሰላምና ደኅንነትን ለማረጋገጥ ጠንካራ የአሜሪካና የኢትዮጵያ ጥምረትና አጋርነት እንደሚያስፈልግ ያሳያሉ።

 በአፍሪካ ቀንድ ላይ የትራምፕ አስተዳደር ሽብርተኝነትን በመቃወም የያዘው የማይደራደር አቋም፣ የባይደን አስተዳደር ለሽብርተኝነት ካሳየው ልቅ የድጋፍ አቋም ጋር ፍጹም ይቃረናል።

በሕወሓት የ2020–2022 የሽብር ጦርነት ወቅት፣ ይህም በኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት ሰሜን ዕዝ ላይ በተፈጸመውና በመቶዎች የሚቆጠሩ ወታደሮች ሕይወት ባለፈው እልቂት የተጀመረ ሲሆን፣ አንቶኒ ብሊንከን፣ ሱዛን ራይስና ሳማንታ ፓወርን ጨምሮ ከፍተኛ የባይደን አስተዳደር ባለሥልጣናት ለሕወሓት በጽናት ድጋፍ ሰጡ። ኢትዮጵያን በዲፕሎማሲ ለማግለል፣ ከዓለም ባንክና ከዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) ብድርና ሌሎች ድጋፎች እንዳታገኝ ለመገደብ፣ በተፈጸሙ ተብለው በቀረቡ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ምክንያት ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ ሚዲያዎች ለማጥላላት፣ እንዲሁም በፕሬስ ነፃነት ስም የውስጥ ተቃውሞን ለማበረታታት ያልፈነቀሉት ድጋይ የለም።

የባይደን አስተዳደር ይህን ሳያበቃ ኢትዮጵያን ከአፍሪካ የዕድገትና ዕድል ሕግ (AGOA) ፕሮግራም አስወገደ። ይህ ውሳኔ በሺዎች የሚቆጠሩ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ኢትዮጵያውያንን የሥራ ዕድል አሳጣ።

ይሁን እንጂ የባይደን አስተዳደር የተሳሳተ ግምት አደረገ፤ ምንም እንኳን በኢትዮጵያ ላይ ከፍተኛ ጫና ቢያደርግም፣ የኢትዮጵያ መንግሥት ከዚያም የበለጠ ጽኑ ሆኖ ቆመ። ኢትዮጵያ ለጫና ከመንበርከክ ይልቅ በአቋሟ ጸንታ፣ ክብሯን ጠብቃና ፈጽሞ ወደ ኋላ ሳትል ተራመደች።

ዛሬ ሚኒስትር ሩቢዮ እውነቱን በግልጽ ይናገራሉ። ሕወሓት የሽብርተኝነት ድርጅት ነው፤ ኤርትራ ደግሞ ለሽብርተኝነት የመንግሥት ድጋፍ የምትሰጥ ሀገር ናት። በእነዚህ ሁለት ኃይሎች መካከል ያለው የጥፋት ምረት በአፍሪካ ቀንድና ከዚያም ባሻገር ላለው ክልል ከባድ አደጋ ደቅኗል።

የትራምፕ አስተዳደር በኢትዮጵያ ሽብርተኝነትን በመቃወም የያዘው ጠንካራ አቋም አዲስ ነገር አይደለም። ከስድስት ዓመታት በፊትም የትራምፕ አስተዳደር ተመሳሳይ መልእክት አስተላልፎ ነበር።

እ.ኤ.አ. ኖቬምበር 4 ቀን 2020 የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማይክ ፖምፔዮ የሕወሓትን ጥቃት አውግዘው፣ “አሜሪካ ከኢትዮጵያ ሕዝብ ጎን ትቆማለች፤ ለሰላም፣ ለብልጽግና፣ ለዴሞክራሲና ለሕግ የበላይነት ቁርጠኛ ከሆኑ ሁሉ ጋር ትሠራለች” ብለው አወጁ።

እ.ኤ.አ. ኖቬምበር 15 ቀን 2020 በትራምፕ አስተዳደር የአፍሪካ ጉዳዮች ረዳት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩት ቲቦር ናጊ ከባድ የሆነ ውግዘት አቀረቡ፦ “አሜሪካ እ.ኤ.አ. ኖቬምበር 14 በኤርትራ ላይ የሕወሓት ያደረሰውን የማይጸድቅ ጥቃትና በትግራይ ያለውን ግጭት ዓለም አቀፍ ጉዳይ ለማድረግ ያደረገውን ጥረት በጽኑ ታወግዛለች። ሲቪሎችን ለመጠበቅ፣ ውጥረትን ለማርገብና ሰላምን ለመመለስ አስቸኳይ እርምጃ እንዲወሰድ ጥሪያችንን እንቀጥላለን።”

እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 1 ቀን 2020 ናጊ ከቢቢሲ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ይህንኑ አቋም አጠናክረው እንዲህ አሉ፦ “እዚህ ማስታወስ ያለብን ነገር ሁለቱን ወገኖች እኩል ማድረግ እንደማይቻል ነው። ሉዓላዊ መንግሥት አለ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ ያለ አንድ ክልልም አለ፤ የክልሉ አመራር በመሠረቱ በመንግሥት ላይ ግጭት የጀመረ ነው… የትግራይ አመራር… ይህንን አጋጣሚ ተጠቅሞ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ከሥልጣን ለማውረድና በኢትዮጵያ መንግሥት ውስጥ ለ27 ዓመታት ስፈነጩበት  የነበረውን የልዩ መብት ሁኔታ ለመመለስ ፈልጎ ነበር…”

እ.ኤ.አ. ጥቅምት 17 ቀን 2026 ሚኒስትር ሩቢዮ ኢትዮጵያ ራሷን ከሽብርተኝነት የመከላከል ሉዓላዊ መብቷን እንደገና አረጋገጡ። ይህም የትራምፕ አስተዳደር በአፍሪካ ቀንድ ሽብርተኝነትን በመቃወም በያዘው ፖሊሲና ክልላዊ መረጋጋትን ለማረጋገጥ ባለው ቁርጠኝነት የሚታየውን አስደናቂ ቀጣይነት ያሳያል።

ትልቁ አስገራሚ ተቃርኖ የሚታየው፣ ቀደም ሲል በአሜሪካ የውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት የደረጃ III የሽብርተኝነት ድርጅት ተብሎ የተፈረጀውና በአፍሪካ የባይደን አስተዳደር ተወዳጅ አጋር የሆነው ሕወሓት፣ ዛሬ በኢትዮጵያና በክልሉ በሚያሳየው የሽብርተኝነትና የመረጋጋት ማደፍረስ ሚና በትራምፕ አስተዳደር በግልጽ እየተወገዘ መሆኑ ነው።

የትራምፕ አስተዳደር ኢትዮጵያ በአፍሪካ ከሕዝብ ብዛቷ አንጻር ሁለተኛዋ ትልቅ ሀገር መሆኗንና ዓለም አቀፍ የዲፕሎማሲ ማዕከል መሆኗን በግልጽ ይረዳል። የአፍሪካ ሕብረት ዋና መሥሪያ ቤትን በማስተናገዷ፣ ኢትዮጵያ በአፍሪካ ቀንድ የፖለቲካና የደኅንነት መዋቅር ውስጥ ማዕከላዊ ቦታ ይዛለች። የሚኒስትር ሩቢዮ ንግግር እንደሚያመለክተው፣ የኢትዮጵያ ደኅንነትና መረጋጋት በጎረቤት ሀገራት ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በሰፊው ክልል መረጋጋት፣ በክልላዊ ንግድ፣ በሽብርተኝነት ላይ በሚደረገው ትግልና በስደት ላይም ተጽኖ ያሳድራሉ።

በአፍሪካ ቀንድ ዘላቂ መረጋጋትን ለማረጋገጥ አዲስና የተጠናከረ የአሜሪካና የኢትዮጵያ ስትራቴጂያዊ ግንኙነት ወሳኝ ነው። ሚኒስትር ሩቢዮ እንዳመለከቱት፣ ሽብርተኝነትን ለመዋጋት፣ ድንበሮችን ለማስጠበቅና የአካባቢ ግጭቶች ወደ ሰፊ ክልላዊ ጦርነቶች እንዳያድጉ ወታደራዊ ጥረቶችን ለማቀናጀት ክልላዊ ትብብር ያስፈልጋል።

እ.ኤ.አ. ኖቬምበር 10 ቀን 2024 “በአሜሪካ የሥርዓት ለውጥ፦ በኢትዮጵያና በአሜሪካ ግንኙነት አዲስ ዘመን መባቻ” በሚል ርዕስ አንድ ትንታኔ አሳትሜ ነበር። በትራምፕ አስተዳደር ዘመን በኢትዮጵያና በአሜሪካ መካከል ያለው ግንኙነት በከፍተኛ ደረጃ እንደሚሻሻል ተንብዬ ነበር። ያ ትንበያ አሁን እውን ሆኗል።በቅርቡ በሁለቱ ሀገራት መካከል በመከላከያ፣ በዲፕሎማሲ፣ በኢኮኖሚ ልማትና በጤና አገልግሎት የተለያዩ ዘርፎችን የሚመለከቱ ስምምነቶች የግንኙነቱን አዲስ መነቃቃት አጠናክረውታል።

እ.ኤ.አ. ግንቦት 11 ቀን 2026 አሜሪካና ኢትዮጵያ በዋሽንግተን ዲሲ የሁለትዮሽ የተዋቀረ ውይይት ማዕቀፍ ስምምነት (Bilateral Structured Dialogue Framework Agreement) ፈረሙ። ይህ ማዕቀፍ በኢኮኖሚ ብልጽግናና ንግድ፣ በመከላከያና በደኅንነት ትብብር፣ እንዲሁም በክልላዊ ሰላምና መረጋጋት ላይ ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው ውይይቶችን ለማካሄድ መሠረት ይጥላል። የማዕቀፉ ዓላማ የናይል ውሃ ክርክርን፣ የሱዳንን የእርስ በርስ ጦርነትና የቀይ ባሕርን ደኅንነት ጨምሮ ቁልፍ የክልሉን ጉዳዮች ለማቀናጀት መደበኛ መሣሪያ ሆኖ ማገልገል ነው።

እ.ኤ.አ. ነሐሴ 2026 ፔንታጎን ያደረገውን ምክክር ተከትሎ፣ ሁለቱ ሀገራት በመከላከያና በደኅንነት ዘርፍ ሁሉን አቀፍ ስትራቴጂያዊ ትብብርን እንዲያካትት ግንኙነታቸውን ለማስፋት ተስማሙ። ይህ ትብብር የጋራ ጥቅሞችንና መተማመንን ለማጠናከር፣ በአፍሪካ ቀንድ ሰላምና መረጋጋትን ለማረጋገጥም በጋራ ለመሥራት ያለመ ነው።

የሁለቱ ሀገራት ትብብር በዲፕሎማሲና በደኅንነት ብቻ አይወሰንም፤ ወደ ጤና ዘርፍም ይዘልቃል። እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 2025 ሁለቱ ሀገራት ለአምስት ዓመታት የሚቆይና 1.6 ቢሊዮን ዶላር የሚያወጣ የጤና ትብብር የመግባቢያ ሰነድ ፈረሙ። አሜሪካ ከ1 ቢሊዮን ዶላር በላይ በድጋፍ መልክ ለመስጠት ቃል ገባች፤ ኢትዮጵያ ደግሞ የተሻሉ የጤና ተቋማትን ለመገንባትና እንደ ኤችአይቪ/ኤድስና ወባ ያሉ በሽታዎችን ለመዋጋት 450 ሚሊዮን ዶላር ለማዋጣት ተስማማች።

እነዚህ ስምምነቶች በአሜሪካና በኢትዮጵያ መካከል ሁሉን አቀፍ ስትራቴጂያዊ አጋርነት ለመመሥረት መሠረት ይጥላሉ። ስምምነቶቹን በተሳካ ሁኔታ መተግበር የጋራ መተማመንን ያጠናክራል፣ የጋራ የደኅንነት ዓላማዎችን ያሳካል፣ የኢኮኖሚና የልማት ትብብርን ያጠናክራል፣ እንዲሁም በአፍሪካ ቀንድ ዘላቂ ሰላምና መረጋጋት እንዲኖር ያግዛል። የተረጋጋ የአሜሪካና የኢትዮጵያ ግንኙነት ለተረጋጋና ለበለጸገ የአፍሪካ ቀንድ ጠንካራ መሠረት ነው።

የሚኒስትር ሩቢዮ ንግግር፣ ኤርትራ ሕወሓትን እንደ ተወካይ በመጠቀም በኢትዮጵያ ላይ ጦርነት ለማካሄድ የሚያስከትለውን አዲስ ፈተና በግልጽ ያሳያል። ኤርትራ በኢትዮጵያ ላይ ጦርነት የሚያካሂዱ፣ ክልሉን የሚያተራምሱ ወይም በአንድ ወገን ውሳኔ አደገኛ ወታደራዊ ጀብዱዎችን የሚፈጽሙ የታጠቁ ተወካይ ቡድኖችን መደገፍ ታቆማለችን?

የቆየው ተረት እንደሚለው፣ “በጊዜው የተደረገ አንድ ጥገና ዘጠኝ ጥገናዎችን ይታደጋል።” አሁን አሜሪካ ኤርትራ ሽብርተኝነትንና በክልሉ ያሉ የታጠቁ ተወካይ ቡድኖችን መደገፍ እንድታቆም ጫና የምታደርግበት ጊዜ አሁን ነው። ኤርትራ የክርክር ልዩነቶችን በሰላማዊ መንገድ የመፍታትን መንገድ መምረጥ፣ የጎረቤት ሀገራትን የግዛት አንድነትና ሉዓላዊነት ማክበር፣ እንዲሁም ዓለም አቀፍ ሕግን መከተል አለባት።

በአሜሪካና በኢትዮጵያ ግንኙነት እየታዩ ያሉት ለውጦች ከዚህ የበለጠ ሰፊና ስትራቴጂያዊ እውነታን ያመለክታሉ ብዬ አምናለሁ። ይህም የኢትዮጵያ ስትራቴጂያዊ አስፈላጊነት ከተዳከመ፣ ለሽብርተኝነት የመንግሥት ድጋፍ የሚሰጡ ኃይሎች ያለቅጣት እንዲንቀሳቀሱ ከተፈቀደ፣ የታጠቁ ቡድኖችም ያለ እንቅፋት እንዲንቀሳቀሱ ከተተወ፣ በአፍሪካ ቀንድ ሰላም ሊኖር አይችልም ማለት ነው። ከሁሉም በላይ፣ ኢትዮጵያ ወደ ባሕር ሕጋዊ የመድረስ መብቷን የምትከታተልበት ጥያቄ ከተከለከለ ወይም ከተጓተተ፣ በአፍሪካ ቀንድ ሰላም ሊኖር አይችልም!

የሚያስፈልገው፣ የኢትዮጵያን ለአሜሪካ ያላትን ስትራቴጂያዊ አስፈላጊነት የሚቀበል፣ ሉዓላዊነቷን የሚያከብር፣ ሕጋዊ የደኅንነት ስጋቶቿን የሚያስተናግድና ሰላማዊ የፖለቲካ መፍትሔዎችን የሚያበረታታ ስትራቴጂ ነው። የታደሰው የአሜሪካና የኢትዮጵያ ትብብር ወደ ተጨባጭ የጋራ እርምጃ ከተለወጠ፣ ለክልላዊ ሰላምና መረጋጋት ጠንካራ መነሻ ሊሆን ይችላል።

አማራጩ ግን “አልሸባብ–አስመራ” የሚባል አዲስ ቅርንጫፍ እንዲፈጠር የሚያስከትል አደጋን መጋበዝ ነው፤ ይህም ኢትዮጵያን፣ አሜሪካንና ሰፊውን ክልል ይበልጥ ለአደጋ ያጋልጣል።

“በጊዜው የተደረገ አንድ ጥገና ዘጠኝ ጥገናዎችን ይታደጋል።” የቅድመ መከላከያ ዲፕሎማሲ ጊዜው አሁን ነው። አሜሪካ ለኤርትራ የታጠቁ ተወካይ ቡድኖችን መደገፍና ሽብርተኝነትን ማስቻል ከባድ ውጤቶች እንደሚያስከትል በግልጽ ማሳወቅ አለባት።

እ.ኤ.አ. በ2017 ፕሬዚዳንት ትራምፕ ሽብርተኝነትን መዋጋት “በመልካምና በክፉ መካከል የሚደረግ ትግል” እንጂ “በተለያዩ እምነቶች፣ በተለያዩ የእምነት ክፍሎች ወይም በተለያዩ ሥልጣኔዎች መካከል የሚደረግ ጦርነት” እንዳልሆነ አውጀው ነበር።

ዛሬ አሜሪካና ኢትዮጵያ በአፍሪካ ቀንድ ሽብርተኝነትን፣ ዓመፅንና መረጋጋትን የሚያደፈርሰውን የጥፋት ጥምረት ለማሸነፍ፣ የክፋት ዘንግን ለመመከት ቅዱስ የሰላም ጥምረት መመሥረት አለባቸው። በጋራ በመቆም፣ የሽብርተኝነትን መቅሰፍት ከክልሉ አንዴና ለዘላለም ማጥፋት አለባቸው።

MEGA–MAGA እናድርግ!

ኢትዮጵያን እንደገና ታላቅ እናድርግ። አሜሪካን እንደገና ታላቅ እናድርግ።